Γιατί η Αθήνα είναι ακόμη γεμάτη;

Ο Αύγουστος έφτασε και η Αθήνα δε λέει να αδειάσει… Στα κανάλια βλέπεις ρεπορτάζ με τους συνήθεις τίτλους «Η μεγάλη έξοδος των Αθηναίων», «Γεμάτα φεύγουν τα πλοία από τον Πειραιά» κ.ο.κ αλλά αν την ίδια στιγμή μπεις στο μετρό ή κατέβεις με το αυτοκίνητο την Κηφισίας, κάτι δεν ταιριάζει. Πώς «οι κάτοικοι εγκαταλείπουν το κλεινόν άστυ» όταν κατά τ’ άλλα αυτό παραμένει γεμάτο;

Η αλήθεια είναι ότι οι φωτογραφίες με τους άδειους δρόμους της Αθήνας τον Δεκαπενταύγουστο και τα κατεβασμένα ρολά των συνοικιακών καταστημάτων ανήκουν στο παρελθόν. Όποιος κινείται αυτές τις μέρες στην πόλη, όποιος προσπαθεί να στριμωχτεί σε έναν συρμό του μετρό πηγαίνοντας για τη δουλειά ή βρίσκεται στην κίνηση της Μεσογείων και της Συγγρού, συνειδητοποιεί γρήγορα μια νέα, σκληρή πραγματικότητα: η πρωτεύουσα δεν αδειάζει πια.

Η Αθήνα του Αυγούστου σφύζει από ζωή και θόρυβο. Ωστόσο, πίσω από τους γεμάτους δρόμους δεν κρύβεται η ζωντάνια μιας πόλης που ευημερεί, αλλά οι βαθιές μετατοπίσεις μιας κοινωνίας σε κρίση και η βίαιη τουριστικοποίηση του αστικού ιστού.

Το «δικαίωμα στις διακοπές» έγινε πολυτέλεια

Ο πρώτος και βασικότερος λόγος που η Αθήνα παραμένει γεμάτη είναι βαθιά ταξικός. Η οικονομική αδυναμία του μέσου νοικοκυριού να αντεπεξέλθει στο εξωφρενικό κόστος του ελληνικού καλοκαιριού έχει μετατρέψει τις διακοπές από κοινωνικό δικαίωμα σε προνόμιο για λίγους. Με τις τιμές των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων να θυμίζουν αεροπορικά (ή και χειρότερα), τη διαμονή στα νησιά να έχει εκτιναχθεί σε δυσθεώρητα ύψη λόγω του πληθωρισμού και την εστίαση να καλπάζει, ο μέσος εργαζόμενος, και δη με οικογένεια, αδυνατεί να φύγει. Το παραδοσιακό «δεκαπενθήμερο» των διακοπών έχει συρρικνωθεί για τους περισσότερους σε ένα τριήμερο ή τετραήμερο «αστραπή» – αν και εφόσον αυτό είναι εφικτό. Οι Αθηναίοι δεν πάνε καλοκαιρινές διακοπές, πάνε (και αν) εκδρομές.  Οι Αθηναίοι ξεμένουν στην πόλη, τις περισσότερες φορές όχι από επιλογή, αλλά από οικονομική ασφυξία.

Η «απόβαση» του υπερτουρισμού

Την ίδια ώρα που οι ντόπιοι αδυνατούν να δραπετεύσουν, το κέντρο της πόλης κατακλύζεται από ένα πρωτοφανές κύμα υπερτουρισμού (overtourism). Η Αθήνα έχει πάψει προ πολλού να είναι ένας απλός σταθμός μετεπιβίβασης για τα νησιά. Έχει μετατραπεί σε αυτόνομο προορισμό – πράγμα βέβαια που δεν είναι κακό εκτός αν φτάσει στην υπερβολή, όπως όλα στην Ελλάδα.

Οι γραμμές του μετρό προς το Σύνταγμα, την Ακρόπολη και το Μοναστηράκι δεν αδειάζουν σχεδόν ποτέ (και σε αυτό προστίθεται ότι αντίστοιχα τα δρομολόγια των συρμών μειώνονται – για να μην γράψω ότι δεν λειτουργεί και ο κλιματισμός, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα…) καθώς ξένοι επισκέπτες αντικαθιστούν τους κατοίκους που κατάφεραν να φύγουν. Η ραγδαία εξάπλωση του Airbnb έχει μεταμορφώσει ολόκληρες γειτονιές από το Κουκάκι και το Παγκράτι μέχρι την Κυψέλη σε τουριστικά γκέτο, κρατώντας τις γειτονιές σε μόνιμη υπερδιέγερση, ακόμη και στην καρδιά του Αυγούστου.

Το τέλος του «συλλογικού διαλείμματος»

Παράλληλα, το παραδοσιακό εργασιακό μοντέλο της χώρας έχει αλλάξει ριζικά. Η παλιά συνήθεια όπου «η Ελλάδα κατέβαζε ρολά τον Αύγουστο» ανήκει στο παρελθόν. Η καθιέρωση της τηλεργασίας, η ανάγκη των επιχειρήσεων για αδιάλειπτη λειτουργία σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον και η ευέλικτη διαχείριση των αδειών σημαίνουν ότι οι εργαζόμενοι πλέον «σπάνε» τις ημέρες ανάπαυσής τους σε όλη τη διάρκεια του έτους, κυρίως από τον Ιούνιο μέχρι τον Οκτώβριο. Έτσι, η πόλη διατηρεί πάντα έναν μεγάλο, ενεργό πυρήνα εργατικού δυναμικού.

Η Αθήνα του Αυγούστου δεν είναι πια το καταφύγιο της ηρεμίας που ξέραμε. Είναι ο καθρέφτης μιας νέας εποχής, όπου η ακρίβεια εγκλωβίζει τους πολίτες στο τσιμέντο και η τουριστική βιομηχανία καταλαμβάνει τον δημόσιο χώρο. Αν βρεθείτε, λοιπόν, στριμωγμένοι σε κάποιο βαγόνι του μετρό αυτές τις μέρες, κοιτάξτε γύρω σας: δεν είστε μόνοι, είστε μέρος της νέας, καλοκαιρινής Αθήνας.

documento.gr