Τεύχος 54ο
Τεύχος 61ο
Γράφει η Παβίνα Νιτσοπούλου Πιστοποιημένη Συντονιστρια Συστημικών Αναπαραστάσεων Κατά Bert Hellinger
Η καταστροφή που έλαβε χώρα στο Μάτι το περασμένο καλοκαίρι, γέμισε το μυαλό και την ψυχή μας εικόνες τραγικές. Εικόνες οδύνης οικείες για πολλούς. Τέτοιες που έφεραν στη μνήμη την καταστροφή των μικρασιατικών παραλίων και του βίαιου διωγμού των Ελλήνων από τα σπίτια τους. Η καταστροφή που έλαβε χώρα στο Μάτι το περασμένο καλοκαίρι, γέμισε το μυαλό και την ψυχή μας εικόνες τραγικές. Εικόνες οδύνης οικείες για πολλούς. Τέτοιες που έφεραν στη μνήμη την καταστροφή των μικρασιατικών παραλίων και του βίαιου διωγμού των Ελλήνων από τα σπίτια τους. Κουρελιασμένοι, ταλαιπωρημένοι άνθρωποι, σαστισμένοι απ’ το ανελέητο μακελιό, μισοπνιγμένοι νεκροζώντανοι σε περιβάλλον που άχνιζε θάνατο, απογοητευμένοι απ’ το μένος τόσο της φωτιάς όσο και της θάλασσας που άνοιξε την αγκαλιά της σαν την αράχνη για να τους παγιδεύσει. Άλλοι κάηκαν στα δρομάκια τρέχοντας, νιώθοντας τα μέλη τους να λιώνουν, άλλοι πνίγηκαν πασχίζοντας να παραμείνουν στην επιφάνεια της αφρισμένης θάλασσας, άλλοι ασφυκτιούσαν στα παράλια με τα πόδια μέσα στο νερό που έβραζε. Όλοι με απόγνωση, τρόμο, ανημπόρια και απελπισία μπροστά στο φρικτό θέαμα.
Ακριβώς όπως οι πρόγονοί μας, τρεις γενιές πίσω, στα παράλια της Μικράς Ασίας, σε τόπους συνονόματους, σε κατάσταση αντίστοιχη. Ο Νέος Βουτζάς, η Νέα Μάκρη, το Λιβύσι καρδιοχτύπησαν συνηχώντας με το παρελθόν, με την ιστορία των ονομάτων που κουβαλούν. Τι είναι όμως αυτό που κάνει την ιστορία να επαναλαμβάνεται με τέτοια ακρίβεια; Τι είναι αυτό που μας κάνει να θρηνούμε με τον ίδιο τρόπο και τον ίδιο πόνο ξανά και ξανά; Τι ξεφεύγει της αντίληψής μας και υποχρεώνουμε την ιστορία να επαναλαμβάνει τον εαυτό της προκειμένου να γίνει κατανοητή;Σε αυτή την ερώτηση θα τολμήσω να απαντήσω με τη βοήθεια των συμπερασμάτων που έχουν προκύψει, φαινομενολογικά και βιωματικά, από τη Συστημική Αναπαράσταση, την οποία ενστερνίζομαι και χρησιμοποιώ.
Ο πατέρας της μεθόδου της συστημικής αναπαράστασης, ο Γερμανός Bert Hellinger, όταν ρωτήθηκε τη γνώμη του για το πώς θα μπορούσε να αποκατασταθεί το Ολοκαύτωμα, η τεράστια αυτή παγκόσμια καταστροφή, είχε απαντήσει ότι χρειάζεται να τιμηθεί ο Hitler ως ο δράστης, ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που τιμούμε και τα θύματα του Ολοκαυτώματος ως θύματα. Η δήλωσή του, όπως ασφαλώς μπορούμε να αντιληφθούμε, εξέγειρε δεινές αντιδράσεις. Ωστόσο, αν δώσουμε λίγο χώρο και χρόνο να σκεφτούμε την οξύμωρη πρόταση, πιθανά να αλλάξει μορφή και να αρχίσει να φαντάζει μια πραγματικά ενδιαφέρουσα οπτική πάνω σε ένα γεγονός που παρόλες τις συμφιλιωτικές προθέσεις και πρωτοβουλίες, εξακολουθεί να αποτελεί το αγκάθι της σύγχρονης ιστορίας. Αντίστοιχα, σε μια αναπαράσταση που έλαβε χώρα στην Ιαπωνία, με θέμα τον πόλεμο μεταξύ Ιαπωνίας και Κίνας, την οποία συντόνιζε ο ίδιος, φάνηκε ότι η ειρήνη ξεκινά όταν στο πεδίο της μάχης, που έχει γίνει νεκροπέδιο βέβαια, ξεκινά η συμφιλίωση των δραστών με τα θύματα, σαν μια μορφή ένωσής τους στον κοινό τόπο, στο τραύμα που τους ένωσε, στο αποτέλεσμα του πολέμου .
Θα προσπαθήσω να μεταφέρω την πρότασή του στην περίπτωση των Ελλήνων, προκειμένου να μην μακρηγορήσω περεταίρω. Οι Τούρκοι έχουν καταχωρηθεί στις μνήμες μας μεταξύ των δραστών. Παρόλο που όσοι κατάγονται από τη Μικρά Ασία γνωρίζουν ότι οι Έλληνες και οι Τούρκοι συμβίωναν ιδιαίτερα αρμονικά, πάντρευαν μεταξύ τους όχι μόνο οικογένειες, αλλά και γλώσσα και παραδόσεις, στη νεοελληνική συνείδηση έχουν κατοχυρωθεί σαν οι απόλυτοι δράστες αν σκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο τους αποκαλούν οι περισσότεροι. Δεν θα ασχοληθώ εδώ καθόλου με τις αιτίες αυτής της διαστρευλωμένης αντίληψης, κυρίως επειδή εκτός της κοινωνικής χειραγώγησης μέσω πολιτικών χειρισμών και από τις δυο πλευρές, δεν μου είναι κάτι άλλο επαρκώς σαφές. Άλλωστε θεωρώ ότι δεν έχει καμιά σημασία.
Πιθανόν καλώς έγινε δεδομένου του επιπέδου ωριμότητας της συλλογικής συνείδησης.Σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο η πρόταση του Hellinger θα μπορούσε να βρει εφαρμογή στα Ελληνικά τραύματα. Πολλά έχουν γίνει και συνεχίζουν να γίνονται με στόχο τη συμφιλίωση των Ελλήνων και των Τούρκων, σε ενεργειακό και πρακτικό επίπεδο. Αυτό το άρθρο, έχει σαν στόχο τη γενικευμένη διεύρυνση της επίγνωσης πάνω στη δυναμική αυτής της σχέσης, προκειμένου να αποτραπούν παρόμοια τραγικά γεγονότα στο μέλλον. Με απλά λόγια, αποσκοπεί στην κατανόηση αυτής της στρευλής σχέσης των δυο λαών, του τρόπου με τον οποίο εξακολουθεί να παραμένει, με έναν παράδοξο τρόπο, ζωντανή.Το Τραύμα του Ελληνισμού, η Μικρασιατική Καταστροφή, η απώλεια ανθρωπίνων ζωών, περιουσιών και εδαφών, ενώνει τους Έλληνες και τους Τούρκους από τις θέσεις του Θύματος και του Δράστη.
Ποικίλοι είναι οι τρόποι με τους οποίους τιμάται επί του πρακτέου το Τραύμα, ακόμη και τα Θύματα: ντοκιμαντέρ, αφιερώματα, τελετές κ.α. Όμως η εικόνα αυτή παραμένει ανολοκλήρωτη και η έλλειψή της θα μπορούσε να είναι αυτό που την υποχρεώνει να ανακυκλώνεται προκειμένου να ολοκληρωθεί στις μνήμες όλων μας. Χρειάζεται να τιμηθεί ΚΑΙ η θέση του Δράστη. Για να κατανοηθεί αυτή η πρόταση χρειάζεται να εξηγήσουμε ότι ο δράστης είναι αυτός που κουβαλάει το βάρος να εκτονώσει μια ενέργεια που υπάρχει ήδη μέσα στο σύστημα. Αυτός που δρα και μετά ησυχάζει, εν αντιθέσει με το Θύμα που συνήθως επιλέγει να παραμένει «αδικημένο», δεν δρα, παρά διατηρεί και ανακυκλώνει αυτή την ενέργεια, που θα μπορούσε ακόμη και να διαλύσει συστήματα.
Είναι η αθωότητα του ένοχου και η ενοχή του αθώου, όπως ξεκάθαρα διευκρινίζει ο Hellinger . Σίγουρα, κάθε ένας από εμάς έχει στο περιβάλλον του ένα θύμα που επηρεάζει καταστάσεις, απλά και μόνο λόγω της «αδικίας» που του έχει γίνει, την οποία εκπροσωπεί και κρατάει σα σκήπτρο, οπότε μπορούμε όλοι να αντιληφθούμε το σκεπτικό της ενοχής του αθώου.Η Ελλάδα είναι και αυτή με την σειρά της ένα σύστημα, έχει καταγεγραμμένα ποικίλα εγκλήματα κατά τη διάρκεια της ζωής της. Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο, αφού όποιος δρα, το λέει κι η λέξη, είναι Δράστης. Η Ελλάδα έχει πλούσια δράση που χαρακτηρίζεται κυρίως από το παγκόσμια πνευματική κληρονομιά που έχουμε, όμως και από αμέτρητους εμφύλιους και εθνικούς πολέμους. Συνεπώς, συνοδεύεται από μια ενέργεια Δράστη, που μετασχηματίζεται μετά το Βυζάντιο σε ενέργεια Θύματος.Η θυματοποίηση των Ελλήνων, τους κάνει να παραμένουν στη θέση του Θύματος όσο νιώθουν αδικημένοι από το Δράστη και πολλαπλασιάζουν την ενέργειά τους αφού δεν αντι-δρούν, δεν την εκτονώνουν.
Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ΔΕΝ υπονοώ επουδενή πολεμικές αντιδράσεις ή συρράξεις. Η αντι-δράση στην οποία αναφέρομαι αφορά μια ΝΕΑ ΟΠΤΙΚΗ, αντί μιας καταστροφικής δράσης που θα διασφάλιζε τον φαύλο κύκλο, στον οποίο μέχρι τώρα είμαστε παγιδευμένοι σαν έθνος.Αυτή η νέα οπτική προϋποθέτει την κατανόηση ότι οι Τούρκοι βρέθηκαν σε θέση Δράστη απέναντί μας διότι υπήρχε μια συγκεκριμένη ενέργεια που έπρεπε να εκφραστεί, όπως ακριβώς είχαν κάνει και οι Έλληνες πρωτύτερα. Κι επειδή μαντεύω τις απορίες που μπορεί να προκύψουν, απλά σας καλώ να σκεφτείτε τις περιπτώσεις που οι Έλληνες έχουν υπάρξει ανάλογοι Δράστες. Ταυτόχρονα, σκεφτείτε σε προσωπικό επίπεδο, τις περιπτώσεις που εσείς οι ίδιοι έχετε βρεθεί σε θέση δράστη. Αν αντιληφθούμε το σχήμα Δράστης – Θύμα σαν ένα δίπολο που μας αιχμαλωτίζει, θα καταλάβουμε ότι συχνά λειτουργεί αυτόνομα, σαν να παρακάμπτει τη δική μας βούληση,
προκειμένου να αυτοπραγματωθεί. Έτσι, συχνά, όντας δράστες αναρωτιόμαστε πως έγινε, αφού δεν έχουμε κακή πρόθεση, δεν είμαστε «κακοί άνθρωποι» (άλλο ένα δίπολο που διασφαλίζει την αιχμαλωσία: κακός-καλός). Μερικές φορές που εμείς φερόμαστε σα δράστες, συμβαίνει να είναι συντονισμένο με τη χροιά του θύματος το άτομο απέναντί μας και καλεί τη δική μας πτυχή, του δράστη. Κι αυτό μπορεί να γίνεται αέναα, μέχρι να συνειδητοποιήσουμε αυτή τη δυναμική διαδικασία, να αντιληφθούμε ότι είμαστε εξίσου Δράστες και Θύματα και να αποφασίσουμε να κάνουμε μια ΥΠΕΡΒΑΣΗ.προκειμένου να αυτοπραγματωθεί.
Έτσι, συχνά, όντας δράστες αναρωτιόμαστε πως έγινε, αφού δεν έχουμε κακή πρόθεση, δεν είμαστε «κακοί άνθρωποι» (άλλο ένα δίπολο που διασφαλίζει την αιχμαλωσία: κακός-καλός). Μερικές φορές που εμείς φερόμαστε σα δράστες, συμβαίνει να είναι συντονισμένο με τη χροιά του θύματος το άτομο απέναντί μας και καλεί τη δική μας πτυχή, του δράστη. Κι αυτό μπορεί να γίνεται αέναα, μέχρι να συνειδητοποιήσουμε αυτή τη δυναμική διαδικασία, να αντιληφθούμε ότι είμαστε εξίσου Δράστες και Θύματα και να αποφασίσουμε να κάνουμε μια ΥΠΕΡΒΑΣΗ. Δηλαδή; Να αποχωρήσουμε από το δίπολο. Αυτό μπορεί να γίνει αφ’ ενός έχοντας επίγνωση αυτού του δίπολου που μας δεσμεύει, αφ’ ετέρου αγκαλιάζοντας, προσπαθώντας να εμπεριέχουμε τα δυο στοιχεία. Δεν είμαστε ούτε μόνο Δράστες, ούτε μόνο Θύματα, ούτε καν μόνο αυτά. Είμαστε όλα αυτά και τίποτα από αυτά. Τίποτα από αυτά όταν μείνουμε με επίγνωση στη θέση μας. Στη θέση που παρατηρεί αυτά που νιώθει ή και εκφράζει, η κάθε πτυχή του εαυτού μας. Όταν, αντίθετα, ταυτιζόμαστε με μια πτυχή μας, ΓΙΝΟΜΑΣΤΕ αυτή η πτυχή, κι αυτό από μόνο του, μας βάζει σε μια πλάνη, που προκαλεί αντιδράσεις μέσα και έξω από εμάς. Μια εσωτερική αντίδραση είναι συχνά η ασθένεια. Οι εξωτερικές αντιδράσεις, μπορεί να έρχονται από περισσότερο ή λιγότερο κοντινούς ανθρώπους, από την κοινωνία, το κράτος, ή άλλα κράτη, σε φυσικό ή ενεργειακό επίπεδο. Αν ταυτιζόμαστε με τον Δράστη, θα έχουμε απέναντί μας Θύματα, αν ταυτιζόμαστε με το Θύμα, θα έχουμε απέναντί μας Δράστες.
Με ακριβώς τον ίδιο τρόπο, Τούρκοι και Έλληνες υπακούν στην προσταγή του δίπολου. Εμείς οι Έλληνες, συντονισμένοι με τη θέση του Θύματος ουσιαστικά καλούμε απέναντί μας Δράστες και δεν είναι ασφαλώς μόνο οι Τούρκοι. Πολλοί είναι δράστες απέναντι στην Ελλάδα, περισσότερο ή λιγότερο γείτονες. Τούτο από μόνο του, προδίδει ότι πρόκειται για κάτι γενικευμένο που δεν θα λυθεί αν «συμμορφωθούν» οι Τούρκοι… Μάλλον εμείς χρειάζεται να «συμμορφωθούμε». Να αποκτήσουμε επίγνωση της θέσης που βρισκόμαστε στο παρόν, αλλά και της δύναμης που έχουμε και θα έχουμε, κυρίως αν μετακινηθούμε από τη θέση του Θύματος, στην οποία έχουμε «βολευτεί» αρκετά χρόνια.Αποχωρώντας από το δίπολο αρχικά θα βιώσουμε τον πόνο της απώλειας της συνηθισμένης χρόνων θέσης, μπορεί να εκφραστεί και με θυμό μάλιστα, σταδιακά όμως θα αρχίσουμε να απολαμβάνουμε τη δύναμη της ελευθερίας της επιλογής κάτι που θα μας φέρει σε επαφή και με την ευθύνη των πράξεών μας, ποιότητα που είναι άγνωστη στην πλειονότητα του λαού μας, που νιώθει έρμαιο.Με την ελπίδα και την ευχή για ένα ευνοϊκότερο μέλλον για όλους μας Με την ελπίδα και την ευχή για ένα ευνοϊκότερο μέλλον για όλους μας.
Θα βρείτε βίντεο στο you tube με τίτλο: “where peace begins” Bert Hellinger
* Η Φαινομενολογική σκέψη του Bert Hellinger σελ.24 , εκδ. Αλφάβητο Ζωής